Notatki znad Niemna


Reklama:



Inne linki:



Partnerze:

KRESY
Blog > Komentarze do wpisu
Palimpsest Grodno
Zarówno przed II wojną światową, jak i po niej Grodno stanowiło przestrzenny, społeczny i symboliczny układ podlegający ciągłym przemianom. Praca Felixa Ackermanna odwołuje się do pojęcia palimpsestu, opisując różne sposoby odczytywania znaków historycznych i kulturowych oraz zastępowania ich innymi. Podczas tworzenia nowych narracji starsze elementy częściowo wymazywano. Z kolei nowe interpretacje zyskiwały legitymację dzięki odsłanianiu i odczytywaniu dawniejszych warstw. Aby rozszyfrować ten skomplikowany układ znaków, autor zestawia zarówno historiografie o charakterze narodowym, jak i radzieckie, łącząc w ten sposób dotychczas odrębne narracje.
Przedstawione w tej pracy dzieje Grodna w latach 1919-1939 to modelowa historia zniszczenia i odrodzenia środkowoeuropejskiego miasta. Cechą szczególną Grodna, liczącego w roku 1939 50.000 mieszkańców, było jego położenie na terenach historycznego pogranicza litewskich, polskich i białoruskich obszarów osadnictwa. Charakterystyczny dla regionu był melanż ludności chrześcijańskiej, a także wysoki, sięgający 50 % udział Żydów wśród mieszkańców miasta. Perspektywa przyjęta w niniejszej pracy, zogniskowana na procesach kulturowego przyswojenia przestrzeni miejskich, umożliwia analizę interakcji i nawarstwiania się różnych grup etnicznych, religijnych i językowych na poziomie lokalnym. Pozwala ukazać manifestacje tożsamości politycznych i kulturowych Polaków, Żydów, Rosjan i Białorusinów po I wojnie światowej, wykazując przy tym, że aż do 1939 r. przestrzeń miejska nie podlegała całkowitej segregacji narodowościowej.

W drugiej połowie lat trzydziestych XX w. mnożyły się próby podsycania konfliktów o charakterze etnicznym i narodowościowym. Przyczyniło się do tego zaostrzenie polityki narodowościowej państwa po śmierci Józefa Piłsudskiego, idące w parze z atakami radykalnej prawicy, które w Grodnie dotknęły ekonomicznie przede wszystkim żydowskich kupców i rzemieślników. Zarazem funkcjonujący już pod koniec lat dwudziestych niemal całkowity zakaz manifestacji tożsamości białoruskiej w jakiejkolwiek formie wyrugował ją z przestrzeni publicznej i umocnił nielegalne organizacje komunistyczne. W czasie II wojny światowej następujące po sobie radzieckie i niemieckie okupacje doprowadziły do radykalizacji wzajemnego postrzegania w kategoriach etniczno-narodowych. Przyczynił się do tego przede wszystkim funkcjonujący już w okresie międzywojennym stereotyp żydokomuny. W oczach wielu Polaków znalazł on potwierdzenie w atakach nieregularnych oddziałów komunistycznych na początku września 1939 r., jak również w radosnym powitaniu wkraczających wojsk radzieckich przez większość grodzieńskich Żydów. Sytuacja odwróciła się w czerwcu 1941 r., kiedy znacząca część polskiej ludności pozytywnie przyjęła niemieckich okupantów i – przynajmniej z początku – ściśle z nimi współpracowała. Wynikająca stąd dynamika zmiennych sojuszy w chwilach zagrożenia tłumaczy charakter powstałych w czasie wojny świadectw, w których naprzeciwko siebie stoją dwa, nienawidzące się wzajemnie narody. Mimo przyzwolenia niemieckich i radzieckich okupantów na przemoc wobec grup odmiennych społecznie, etnicznie i rasowo, w Grodnie – w odróżnieniu od innych rejonów wschodnich Rzeczypospolitej – nie doszło do wojny domowej pomiędzy poszczególnymi grupami narodowościowymi. Świadczą o tym ścisłe powiązania między Żydami i chrześcijanami także w okresie funkcjonowania grodzieńskiego getta, jak również fiasko prób podsycenia konfliktu polsko-białoruskiego. II wojna światowa doprowadziła do niemal całkowitego zerwania więzi między dawnymi mieszkańcami miasta. Wskutek mordu na Żydach oraz wysiedlenia znacznej części polskiej ludności Grodno straciło prawie dwie trzecie ludności. Etniczna dekompozycja w połączeniu z zachowaniem części substancji miejskiej ułatwiło sprawną sowietyzację Grodna po 1944 r.

Najważniejsze etapy sowietyzacji to szybkie osiedlenie kadry z głębi Związku Radzieckiego, późna industrializacja regionu w drugiej połowie lat pięćdziesiątych XX w., jak również związana z nią masowa migracja ludności wiejskiej do miasta. Taka kolejność sprawiła, że białoruskojęzyczni chłopi przybywali do miasta, w którym lingua franca stał się rosyjski a radzieckie wzorce kulturowe zdążyły się już utrwalić. Istniejąca już przed wojną wyraźna semiotyczna zależność między białoruskim etnosem i kulturą wiejską została jeszcze wzmocniona poprzez radziecką inscenizację narodu państwowego Republiki odwołującą się do form folklorystycznych. Ponieważ większość migrantów z okolicznych wsi pragnęła wtopić się w społeczeństwo miejskie, te formy reprezentacji białoruskiego etnosu zwiększały jeszcze w życiu codziennym potrzebę wyparcia elementów etnicznych, takich jak język.

Trwała akulturacja przybyszów do rosyjskojęzycznej radzieckiej kultury miasta była więc nie tylko skutkiem przymusu, stosowanego np. w procesie kolektywizacji rolnictwa czy też w oficjalnej polityce językowej. Wynikała również z determinacji migrantów, by odrzucić swoją chłopską tożsamość. Skutkiem tego w Grodnie doszło do niemal całkowitej językowej rusyfikacji miejskich przestrzeni komunikacji. Niniejsza praca ukazuje jak historycy, obrońcy zabytków, archeolodzy, działacze partyjni, muzealnicy, pisarze, nauczyciele, politycy i inni działacze lokalni wciąż na nowo odczytują grodzieński palimpsest. Poprzez analizę procesu budowy radziecko-białoruskiego miasta po zniszczeniach II wojny światowej autor stał się uczestniczącym obserwatorem negocjacji lokalnych interpretacji historii. W tym sensie niniejsza praca jest nie tylko przyczynkiem do badania komunikacji międzyetnicznej jak również kultur pamięci w środkowoeuropejskiej przestrzeni miejskiej. Jest także wkładem w tworzenie różnorodnego białoruskiego miasta, a tym samym częścią wciąż jeszcze trwającego procesu.
wtorek, 28 września 2010, ewropa
Tagi: Grodno

Polecane wpisy

Komentarze
Gość: rozwody toruń, 81.219.2.*
2010/11/04 22:58:34
Fajny blog

PRAWNIK TORUŃ
ROZWODY TORUŃ
RADCA PRAWNY TORUŃ
KANCELARIA TORUŃ
PORADY PRAWNE TORUŃ
POZWY ZBIOROWE
OBSŁUGA PRAWNA PRZEDSIĘBIORSTW
ZAKŁADANIE SPÓŁEK
-
Gość: Swiat kamienia, *.a01.ca
2012/03/05 10:55:18
Cześć

Chociaż poszukiwałam innych informacji
ten wpis mnie wciągnął.
Dobrze powiedziane.
Całkiem czekam na więcej.

zakładanie zieleni Bydgoszcz
urządzanie ogrodów Bydgoszcz

-
Gość: PRAWNIK, *.adsl.inetia.pl
2015/09/04 16:34:12
Jestem pod ogromnym wrażeniem strony, sporo pracy trzeba było włożyć w tę stronę ale jak widzę się opłaciło
PRAWNIK TORUŃ

Jakbym coś takiego usłyszała, to by mi było miło.
-
Gość: Kancelaria, *.torun.mm.pl
2015/09/04 21:52:36
Szukałem porad prawnych i natknąłem się na tą stronę, miałem nadzieję że będzie więcej informacji . a href=https://goo.gl/maps/Jqlr8goo.gl/maps/Jqlr8
Trochę się naszukałem ale się opłaciło

Cześć
Pozdrawiam